Problemy winylu

Problemy z sybilantami. Użycie de-essera i ogranicznika przyspieszenia oraz konsekwencje tego rozwiązania.

Nagranie wokalu z mikrofonem umieszczonym blisko źródła często zawiera nadmierną ilość wysokich częstotliwości (HF). Taki sygnał można jakościowo nagrać i odtworzyć na sprzęcie studyjnym, ale po przeniesieniu go na dysk lakierowy oryginalny czysty dźwięk „sss” może zamienić się w nieprzyjemne rozmyte syczenie („shhh”).

Wysoki poziom sybilantów (dźwięków syczących i świszczących, takich jak „sss”, „shhh”, „zzz”), a także innych elementów nasyconych wysokimi częstotliwościami (np. hi-hatów), jest nieakceptowalny dla formatu winylowego. Mogą one wywołać efekty intermodulacji, co prowadzi do zniekształceń dźwięku i niestabilności obrazu stereofonicznego. Dlatego podczas premasteringu zdecydowanie zaleca się kontrolowanie poziomu tych częstotliwości za pomocą de-esserów i innych narzędzi przetwarzania dynamicznego.

Na zdjęciu widzimy przykład tego, jak wyglądają sybilanty wycięte w płycie. Patrząc na igłę w rowku widać wyraźnie, że nie jest ona w stanie powtórzyć tej drobnej modulacji.

De-essery i ograniczniki przyspieszenia wysokich częstotliwości

Ta specyfika produkcji winylowej stawia przed inżynierem masteringu trudne zadanie. Należy zapewnić adaptacyjną, dynamiczną kontrolę barwy, która tłumi wysokie częstotliwości tylko wtedy, gdy ich energia przekracza krytyczny próg. Urządzenie pełniące taką funkcję nazywa się de-esserem.

Większość systemów do nacinania płyt winylowych jest wyposażona w podobne przetwarzanie (np. moduł Neumann HK66 w racku VG66). Co więcej, firma Neumann opracowała specjalny skalibrowany ogranicznik przyspieszenia wysokich częstotliwości (blok BSB-74) dla swoich późniejszych modeli tokarek do nacinania winylu. Urządzenie to działa na tej samej zasadzie co klasyczny de-esser.

Ogranicznik przyspieszenia BSB-74 został skalibrowany do ograniczenia prądu do 1,4 A w zakresie powyżej 4 kHz, co ogranicza każde przyspieszenie do poziomu 8150 m/s².

Przy tak skalibrowanym ograniczeniu przyspieszenia wynoszącym 8150 m/s² (830 G) maksymalna modulacja rowka dźwiękowego jest ograniczona do częstotliwości 4,6 kHz, a maksymalna prędkość wynosi 28 cm/s. Firma Neumann dokonała doskonałego wyboru, ponieważ taki limit gwarantuje, że igła o efektywnym promieniu końcówki 25 μm będzie w stanie bez przeszkód odtworzyć każdą tak ograniczoną modulację rowka na wszystkich promieniach nagrania.

Czy właśnie w tym tkwi sekret „analogowej magii”?

Wiele pośrednich dowodów wskazuje na to, że użycie ograniczników przyspieszenia i de-esserów wyjaśnia różnicę w jakości dźwięku między wydaniami LP i CD z tym samym materiałem muzycznym. Słuchacze wyraźnie preferują wersję z ograniczonymi wysokimi częstotliwościami (HF).

Oczywiście można twierdzić, że istotne ograniczenia prędkości i przyspieszenia wynikające z fizycznej natury płyty winylowej zapewniają właśnie to „ciepło” brzmienia, o którym tak często się mówi. Nieskompresowane pliki audio PCM (nawet przy standardowej częstotliwości próbkowania 44,1 kHz) nie nakładają żadnych ograniczeń na wysokie częstotliwości. Aby więc zapewnić taką samą jakość w zakresie HF jak CD (44,1 kHz), płyta musiałaby obsługiwać maksymalną prędkość rowka 525 cm/s (co jest dziesięciokrotnie wyższe niż standardowe 50,9 cm/s). A nieskompresowany plik audio o częstotliwości 96 kHz ma równoważny limit przyspieszenia wynoszący 3,5 miliona G — przy takiej wartości typowy wkładka potrzebowałaby siły nacisku 0,5 kg tylko po to, aby utrzymać igłę w rowku!